دانلود مقاله رابطه جامعه و معرفت از دیدگاه نهج البلاغه
صفحه اصلی بازاریابی و همکاری در فروش راهنمای خرید پرسش و پاسخ درباره ما پشتیبانی مقالات شما را خریداریم تماس با ما

صفحه نخست  » علوم انسانی » معارف اسلامی  »  دانلود مقاله رابطه جامعه و معرفت از دیدگاه نهج البلاغه

دانلود مقاله رابطه جامعه و معرفت از ديدگاه نهج البلاغه

دانلود مقاله رابطه جامعه و معرفت از ديدگاه نهج البلاغه

رابطه جامعه و معرفت از ديدگاه نهج البلاغه
مقدمه
آثار قلمى و بيانى نخبه‏گان و فرهيخته‏گان هميشه مورد توجه پژوهشگران و محققان بوده است؛ از اين رو تلاشگران عرصه تحقيق در پى كنكاش و جستجو در آثار شفاهى، كتبى و حتى رفتارى آنان بوده و هستند. از جمله اين آثار، سخنان گوهربار بجاى مانده از امام بيان و انديشه، يعنى أمير مؤمنان على بن أبى طالب عليه‏السلام مى باشد. به دليل همين اهتمام عالمان، تاكنون با نگاه‏هاى متفاوت ادبى، فقهى، كلامى، عرفانى، تربيتى، فلسفى، سياسى و…مورد تحليل و بهره‏ورى علمى قرار گرفته است. و در اين جستار كوتاه تلاش شده است تا يكى از آثار برجسته آن حضرت از نگاه اجتماعى مورد مطالعه قرار گيرد، بنابراين، از بين آثار به جاى مانده از آن امام همام، كتاب شريف نهج البلاغة را برگزيده‏ايم و از ميان حوزه‏هاى علوم اجتماعى، حوزه جامعه‏شناسى معرفت را انتخاب نموده و در پى درك و فهم رابطه عين و ذهن، و رابطه واقعيات خارجى اجتماعى و غيراجتماعى با ذهن، انديشه و معرفت، مى باشيم؛ اين كه آيا خارج بر معرفت تأثير دارد؟ آيا ذهن و معرفت بر خارج تأثير دارد؟ آيا تأثير دو سويه است؟ آيا تأثير از نوع علّى است يا از نوع اعدادى و اقتضايى مى باشد؟ سطح تأثير كدام است، آيا فرد است يا كل افراد جامعه متأثر مى شوند؟ و پرسشهايى از اين دست.

1) توضيحى كوتاه پيرامون جامعه‏ شناسى معرفت
قبل از ورود به نگاه نهج البلاغة در مورد رابطه معرفت و جامعه، ضرورى است پيرامون مفاهيم كليدى و مؤثر جامعه‏شناسى معرفت، مطالبى هر چند كوتاه داشته باشيم.

1ـ1) پيشينه تاريخى جامعه‏ شناسى معرفت
جامعه‏شناسى معرفت، تقريبا از اواخر دهه 1920 به عنوان يك رشته علمى خاص به رسميت شناخته شده است. با وجود عمر كوتاه، اين حوزه از معرفت، به دليل اهميتى كه دارد مورد توجه محققان دقيق علوم انسانى، بخصوص پژوهشگران علوم اجتماعى قرار گرفته است.2 البته از نظرغير كلاسيك اين حوزه از معرفت ديرينه تاريخى طولانى دارد، و حتى به صورت مكتوب در آثار دانشمندان غربى، شايد بتوان ريشه آن را، در مكتوبات فرانسيس بيكن، نيز پيدا نمود.3 و بنظر مى رسد در ميان دانشمندان شرقى، بخصوص انديشمندان اسلامى، سابقه طولان‏يترى دارد و حتى از سطح عالمان شرقى دينى عبور نموده است و تا عمق كلام رهبران درجه اول دينى مى توان نشانى از آن را يافت؛ از اين رو ما مدّعى هستيم حتى آن را در كلام اولين پيشوا و رهبر دينى بلكه در كتاب دينى مى شود جستجو نمود، به همين جهت ما در تحقيق خويش متوجه يكى از قديمى ترين متون دينى، يعنى نهج البلاغه شده‏ايم. و در ميان كلام اين دو گروه شرقى و غربى ـ اصل وجود رابطه را ـ مى توان، استخراج نمود.
در مقابل، برخى فيلسوفان كوشيده‏اند تا اين رابطه را غير ممكن جلوه دهند، البتّه تأثيرپذيرى ذهن از خارج را در سطح «قالب و صورت» پذيرفته‏اند، شايد يكى از انگيزه‏هاى مخالفت، پيامدهاى منفى قبول افراطى تأثيرپذيرى است كه منتهى به «نسبيّت» در معرفت مى گردد، به همين دليل سعى دارند بگويند كه همه معارف مبتنى بر اصول ثابت مى باشند.4

2ـ1) نخبه‏ گان حوزه جامعه ‏شناسى معرفت
كارل ماركس، فيلسوف آلمانى (1883 ـ 1818)، بيشترين تأثيرپذيرى را به ذهن نسبت مى دهد و بيشترين تأثيرگذارى را براى خارج آن هم مربوط به روابط توليد مى داند. «لو كاج» فيلسوف مجارستانى را مى توان پيرو او دانست.5
بعد از او مى توان، نام «دوركايم» جامعه‏شناس فرانسوى (1917ـ1858) را ذكر كرد، كه مانند ماركس تأثير خارج بر ذهن را بيشتر از تأثير ذهن بر خارج مى دانست، البته در ميان عناصر خارجى، به ساختار اهميت مى داد. در اين نگاه ـ اثربخشى ساختار به جاى اقتصاد ـ «موْس» جامعه شناس و انسان شناس فرانسوى (1950 ـ 1872) و «لوى برول»، انسان شناس و فيلسوف فرانسوى (1939 ـ 1857) با دوركايم هم‏عقيده بوده‏اند.6
سومين انديشمندى كه مى توان وى را از طرفداران نظريه تأثيرگذارى عين بر ذهن به شمار آورد، «ماكس شلر» فيلسوف آلمانى (1928 ـ 1874) است، كسى كه در مصاديق عوامل خارجى توسعه داد، اگر چه مفهوم «زيرساخت» ماركس را نيز پذيرفت، ولى آن را حتى شامل نيروهاى غريزى نهادينه شده نيز مى داند.7
«مانهايم»، جامعه شناس آلمانى ـ انگليسى (1947 ـ 1893)، دقيقترين و بلند پروازانه‏ترين شالوده منظم را براى تحليل جامعه‏شناسى معرفت، فراهم آورده است، او نيز مفهوم «زيرساخت» را پذيرفت و شلر، در مصداق آن توسعه داد و در نتيجه شامل عوامل زيستى و عناصر روانى و حتى پديده‏هاى معنوى نيز دانست.8

3ـ1) تعريف جامعه‏ شناسى معرفت
اكثر كسانى كه در اين باره مطلبى نوشته‏اند به جاى ارائه قواعد كلى تحليلى، كه مطلوب پيشينيان بود، به طور فزاينده‏اى به مطالعات موردى ( Case studies ) متمركر شدند و لذا محصول و نتيجه اين تلاش، بيشتر به صورت كاربردى است تا يك بحث تحليلى، نظرى و كلان. حتى اين روند مانع شكل‏گيرى يك تعريف جامع در مورد «معرفت» و «جامعه‏شناسى معرفت» شده است و كمتر كسى به خود جرأت داده است تا يك تعريف كامل ارائه دهد، مگر افرادى محدود، كه آن هم مبهم و غير جامع مى باشد، مرتون در مورد «جامعه‏شناسى معرفت» چنين نوشته است: «جامعه‏شناسى معرفت بدوا به ارتباط دانش با ديگر عوامل وجودى در جامعه با فرهنگ مى پردازد.»9 و در مورد تعريف «معرفت» از تاوكل ( Tavakol ) مطالبى نقل شده است كه بيشتر به ذكر مصداق شبيه هست تا به تعريف منطقي؛ و آن عبارت است از اين كه: «در فلسفه به أنحاى گوناگون، معرفت را تعريف كرده‏اند، أما از ديدگاه جامعه‏شناسى معرفت، مفاهيمى چون تفكر، آگاهى، ايدئولوژى، جهان‏بينى، باور، عناصر فرهنگى، هنجارهاى ارزشى، احساس‏هاى روانى، نگرش‏ها و ويژگيهاى شخصى را شامل مى شود.»10 البته اين معناى گسترده بيشتر با واژه آلمانى ” Wissen ” سازگار است تا با معادل انگليسى آن ” Knowlege ” و حتى نظريه پردازانى مانند ماركس و مانهايم به اين مصاديق متعدد توجه نداشتند.11
اما تعريف مورد نظر در اين مقاله عبارت است: «مطالعه و تحقيق درباره رابطه بين تفكر، آگاهى، دانش، ايدئولوژى، جهان‏بينى، باور، هنجارهاى ارزشى، احساس‏هاى روانى ونگرش‏ها و ويژگيهاى شخصى با عوامل خارجى و بيرونى، از نگاه نهج البلاغه.»

4ـ1) مؤلفه‏ هاى تعيّن
عمده سخن در تأثير خارج عين و جامعه بر ذهن است و الا در باره تأثيرگذارى معرفت و ذهن بر خارج اتفاق نظر وجود دارد، اگر چه در ميزان تأثير آن اختلاف است، از كمترين تأثير در نگاه ماركسيست‏ها گرفته تا انكار خارج و تشخص بخشى به ذهن از ديدگاه ايده آليست‏هاى افراطى، در اين باره اظهار نظر شده است.
حال با توجه به تأكيد كلام بر تأثير پذيرى ذهن، در ميزان، نحوه و سطح تأثيرپذيرى و در اين كه عامل مؤثر خارجى كدام است و نوع معرفت اثرپذير، بين صاحب نظران اختلاف وجود دارد. از اين رو، براى درك دقيق محل بحث از نگاه نهج البلاغه ناچاريم ابتدا به مقوله‏هاى فوق بپردازيم.

دانلود مقاله رابطه جامعه و معرفت از دیدگاه نهج البلاغه

قیمت : 3000 تومان

[ بلافاصله بعد از پرداخت لینک دانلود فعال می شود ]